Ảnh báo chí đương đại như là nghệ thuật

Nhìn lại cuộc thi ảnh báo chí danh  giá nhất thế giới (World Press Photo) mấy năm gần đây, dễ thấy sự thay đổi hẳn trong xu hướng chấm giải và trao giải. Không còn nhiều những hình ảnh khốc liệt mang tính trực diện của chiến tranh,  xung đột, thảm họa, bớt đi nhiều khói lửa, xác chết… Những bức ảnh đoạt giải WPP lần thứ 58 (sẽ triển lãm, trao giải vào tháng 4.2015) yên ả hơn hướng về ý nghĩa nhân văn, giá trị cuộc sống gia đình, sự riêng tư, thân mật của con người được khai thác sâu hơn. Và bố cục, tạo hình của những bức ảnh báo chí giờ đây được chau chuốt, cầu kỳ không kém gì một tác phẩm ảnh nghệ thuật đương đại…

 Đúng là việc xuất hiện thêm thành phần giám tuyển (curator) của các bảo tàng, nhà phê bình nghệ thuật đã đem lại sắc thái mới cho việc thẩm định ảnh.Bức ảnh đoạt Giải thưởng lớn: Bức ảnh của năm 2014 vượt lên trên hết trong tổng số 97.912 bức ảnh (5.692 nhà nhiếp ảnh từ 131 quốc gia) dự thi thuộc về nhà nhiếp ảnh người Đan Mạch Mads Nissen chụp Jon và Alex, một cặp vợ chồng đồng tính, trong một khoảnh khắc thân mật ở St Petersburg, Nga.

3.1 

Giải thưởng lớn của năm thuộc về Mads Nissen

 Cuộc sống của đồng tính nữ, đồng tính nam, lưỡng tính hay chuyển giới (LGBT) ngày càng trở nên khó khăn ở Nga. Bức ảnh được chụp bằng Canon EOS 5D Mark III, và  cũng đoạt giải nhất vấn đề đương đại (contemporary issue). Thoạt nhìn bức ảnh hệt như một cảnh phim, với ánh sáng đậm chất cinema. Hai nhân vật vừa thân mật, vừa bí ẩn và xa cách. Chủ tịch Ban giám khảo Michele McNally, đạo diễn hình ảnh và biên tập viên của The New York Times, cho biết: “Đây là thời điểm lịch sử đối với các hình ảnh... hình ảnh chiến thắng cần phải có thẩm mỹ, có tác động, và có tiềm năng để trở thành biểu tượng. Bức ảnh này về mặt thẩm mỹ mạnh mẽ, và nó có tính nhân văn”.  Giám khảo Pamela Chen nhận xét: “Chúng tôi đang tìm kiếm một hình ảnh đó sẽ là vấn đề ngày mai, không chỉ ngày hôm nay. Hình ảnh chiến thắng thể hiện những gì một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp có thể làm trong một tình huống cuộc sống hàng ngày, thiết lập một tiêu chuẩn chuyên nghiệp cho kể chuyện trong cuộc sống. Đây là một vấn đề đương đại, đó là cuộc sống hàng ngày... “Với giải thưởng lớn, Mads Nissen nhận 10.000 euro và 1 máy ảnh chuyên nghiệp Canon. 

3.2 

Giải nhất Dự án dài hạn thuộc về  Darcy Padilla

 Giải nhì vấn đề đương đại thuộc về  Ronghui Chen (TQ) chụp Wei, một công nhân 19 tuổi người Trung Quốc, đeo khẩu trang và mũ Santa, đứng bên cạnh trang trí Giáng sinh được sấy khô trong một nhà máy, thứ bột màu đỏ được sử dụng như màu lơ lửng trong không khí. Wei cần phải thay đổi khẩu trang năm lần một ngày, và mũ  bảo vệ mái tóc của mình từ các bụi đỏ. Bức ảnh dàn dựng mang tính hội họa rõ, nhân vật nhìn thẳng ống kính. Sự ám ảnh người xem chính ở luồng ánh sáng chiếu xiên rọi từ cửa thông hơi vào và màu đỏ ma quái trong ảnh.Giải nhất cuộc sống hàng ngày (daily life) ảnh đơn thuộc về nhiếp ảnh gia Cai Sheng Xiang (TQ) chụp một chợ buôn bán bò và ngựa tại Lương Sơn- Tứ Xuyên (TQ). Bức ảnh có tạo hình đẹp không khác gì 1 bức tranh phong cảnh. Giải nhì ảnh đơn thuộc về nữ nhiếp anh gia Thụy Điển, Åsa Sjöström chụp cậu bé  Igor tay cầm thanh sô-cô-la, đang thì thầm vào tai cậu bạn trong bữa tiệc sinh nhật 9 tuổi của mình. Lúc Igor và em trai song sinh Arthur mới 2 tuổi, mẹ cậu bé khăn gói đến Moscow để làm việc tại một khu xây dựng, sau đó mẹ hai cậu mất sớm. Igor và Arthur không có cha. Đây chỉ là một trường hợp trong số hàng ngàn đứa bé ở vùng quê Moldovan phải sống trong tình cảnh không cha không mẹ - những người lên thành phố tìm việc, rồi gặp rủi ro và qua đời.  Bức ảnh có ánh sáng dịu dàng, bố cục khá lỏng…Điều bất ngờ thú vị nhất là thoạt nhìn bộ ảnh của anh Sarker Protick (Bangladesh) ta không thấy giống ảnh báo chí. Tính thông tin không nhiều và ánh sáng mang tính trừu tượng, đến cả text (lời dẫn) của anh cũng được anh viết rất văn chương: “Ảnh chụp vào một buổi chiều khi tôi đang ngồi trên sofa của ông. Cửa đang mở hé, và tôi thấy ánh sáng lọt vào, ánh sáng trắng xóa hòa vào cánh cửa trắng lẫn bức tường trắng. John và Prova - ông bà của tôi - họ đã yêu thương lẫn chăm sóc tôi khi tôi lớn lên. Họ từng là người trẻ, từng khỏe mạnh. Thời gian trôi qua, tóc bà chuyển bạc, sơn tường cũng sờn tróc. Ông bà luôn thích tôi chụp ảnh họ, vì khi đó tôi ở bên họ nhiều hơn, và họ không cảm thấy cô đơn nữa.” Anh chụp “những gì còn lại” về chính ông bà anh, liên kết được những gì anh nhìn thấy và cảm thấy. Bộ ảnh đã thắng giải nhì ảnh bộ “Cuộc sống hàng ngày”.Giải nhì mục “Chân dung” ảnh đơn thuộc về Liu Song (TQ)  chụp một phụ nữ bị tình nghi mại dâm trái phép, đang ngồi chờ xét hỏi trong đồn cảnh sát của thành phố Đồng Khánh, Trung Quốc. Hai chân cô bị xích dưới gầm bàn, mặt cúi gằm. Có vẻ như tấm ảnh này không “chân dung”cho lắm!Trong khi 1 bộ ảnh “Chân dung” cũng giải nhì của Andy Rocchelli (Italia) lại miêu tả một cô gái Nga tạo dáng trong phòng riêng, như là chìa khóa giải thích nguyện vọng của người cư ngụ. Bộ ảnh chả khác gì ảnh thời trang (fashion) với một người mẫu đẹp!Giải nhất ảnh chân dung mang tên “Laurinda” của nữ tác giả Raphaela Rosella (người Australia) chụp 1 phụ nữ trẻ thuộc cộng đồng người thiệt thòi ở Australia (bị phân biệt chủng tộc, đói nghèo, bị bạo lực đe dọa…và hàng loạt rảo cản khác) đang đợi xe bus đến trường. Cô gái trùm váy xanh sẫm che kín mặt và bức ảnh vượt ra ngoài tính hiện thực thuần túy để mang tính biểu tượng.Và cũng phải nói là màu xanh tím sậm thật ấn tượng.Giải nhì của mục “Tin tức chung” thuộc về nữ tác giả Glenna Gordon (Mỹ), chụp 3 bộ  đồng phục của ba em nữ sinh Nigeria bị phiến quân Hồi giáo Boko Haram bắt cóc vào hôm 14. 4. 2014. Một trong số các nạn nhân là bé Hauwa Nkeki, bé viết trong vở học: “Gửi anh trai Nkeki, hàng triệu lời chào cho anh, hàng ngàn cho bạn anh, và không lời nào cho kẻ thù của anh”.

3.3 

Giải nhì Tin tức chung của Glenna Gordon

3.4 

Giải nhì Vấn đề đương đại của Ronghui Chen

 Một bức ảnh khác cũng gây ngạc nhiên khi nhận giải chủng loại “Thể thao” là Kieran Doherty (Ireland) chụp cảnh các khán giả có vé vào khuôn viên sẽ nhìn thấy, tít xa là trái bóng tennis, với lời dẫn: Những khán giả không đủ may mắn để mua vé xem các trận đấu chính tại Giải vô địch Wimbledon sẽ đành mua vé ground pass (vé vào khuôn viên). Làm thẻ cho phép họ đi quanh khu vực ngoài sân đấu (thường thì họ sẽ chẳng thấy gì trừ khi trèo lên vai nhau, nên con nít hay được bố mẹ vác vai để xem đấu tennis). Dĩ nhiên cuộc xung đột ở Ukraina- một trong những tâm điểm của tin tức thế giới không thể thiếu trong những bức ảnh đoạt giải. Không phải là ảnh chụp mặt trận mà đó là hình hàng  hóa bị phá hủy nằm trong một nhà bếp ở trung tâm thành phố Donetsk, tác giả Sergei Ilnisky (Nga) cho thấy cuộc chiến đã ảnh hưởng đến cuộc sống con người như thế nào. Bức ảnh giải nhất ảnh đơn “Tin tức chung” (General News). Biểu tình ở Istabul (Thổ Nhĩ Kỳ), xung đột ở dải Gaza, đụng độ ở Ukraina cũng xuất hiện trong các ảnh đoạt giải ở phần “Điểm tin” (Spot news). Nét mới của cuộc thi ảnh báo chí danh giá nhất thế giới này là năm nay có thêm thể loại “Long term project” dành cho các dự án dài hạn.Giải nhất đã thuộc về bộ ảnh “Tình yêu gia đình 1993-2014” của tác giả Darcy Padilla (Mỹ) với 30 bức ảnh đen trắng với nhân vật chính Julie mà nhiếp ảnh gia gặp vào tháng 1.1993. Trong 21 năm tiếp theo, Darcy đã chụp ảnh Julie Baird và câu chuyện phức tạp của gia đình cô: cái nghèo, bệnh AIDS, ma túy, các mối quan hệ, sinh, tử, mất mát và đoàn tụ…Những bức ảnh đen trắng tuyệt đẹp làm ta nhớ đến phong cách chụp của Henry Bresson (Pháp).Rõ ràng, mấy năm gần đây và đặc biệt là năm nay, xu hướng chấm giải ảnh báo chí thế giới đã thay đổi nhiều. Tính hiện thực vẫn được chú trọng nhưng phía sau nó, chú trọng vào số phận con người, khai thác hậu quả cuộc chiến với nước mắt, bi kịch và cũng khai thác cuộc sống, tình yêu của mỗi gia đình qua đó thể hiện sự thăng trầm của lịch sử.Nhiếp ảnh cũng là nghệ thuật thị giác, vì thế tính thẩm mỹ trong tạo hình không thể xem nhẹ. Với sự nhạy cảm và tinh tế bẩm sinh, cộng với sự xông xáo chẳng kém nam giới, sự xuất hiện của phái nữ trong thành phần giám khảo cũng như những thí sinh thắng cuộc đang là một nét mới rất đáng chú ý.

 (Bài đăng trên Tạp chí Mỹ thuật Nhiếp ảnh số tháng 3/2015)

free vector